BEGRIJPEN WIJST TERUG NAAR JEZELF
Begrijpen is één van de drie ontwikkelstadia binnen De Intelligentie van Ontwikkeling©.
Binnen deze visie is begrijpen altijd gericht op de ontwikkeling van de persoon, de organisatie of de samenleving zelf, en daarmee op de ontvlechting van de ander.
Het externe kan de aanleiding zijn voor een ervaring, maar nooit de oorzaak.
Verantwoordelijkheid nemen voor het eigen aandeel is essentieel om met het gedachtegoed van De Intelligentie van Ontwikkeling© te kunnen werken.
Begrijpen draagt, samen met Voelen en Verstaan, de volledige ontwikkelingsbeweging:
Van buiten naar binnen.
Van mentaal begrijpen, via voelen, naar innerlijk weten.
Binnen het ontwikkelstadium begrijpen krijgen we inzicht in:
hoe het leven werkt en ontwikkeling zich organiseert;
het perspectief van waaruit we naar het leven en onze werkelijkheid kijken;
wat van jou is en wat van de ander;
welke vorm van begrijpen in het sociale verkeer werkzaam is;
wat jouw ervaringen zichtbaar maken over jou en je ontwikkeling.
Begrijpen helpt ons daarmee niet alleen een situatie te verklaren, maar ook onze eigen positie daarin te herkennen.
Waar ligt mijn verantwoordelijkheid?
Waar begint die van de ander?
Waar raak ik verstrengeld, projecteer ik of probeer ik via de ander iets in mijn eigen werkelijkheid te veranderen?
Begrijpen richt zich uiteindelijk niet op de ontwikkeling van de ander, maar wijst terug naar jezelf.
Het kader van waaruit we naar onze ervaringen kijken, verandert.
Van: Waarom gebeurt dit? of Wat heb ik gedaan dat dit gebeurt?
naar: Wat maakt deze ervaring zichtbaar over mij en mijn ontwikkeling? Welk nieuw potentieel wil geleefd worden. Waar wordt gevraagd het oude ruimte te laten maken voor het nieuwe?
WEERSTAND ALS SIGNAALDRAGER VOOR ONTWIKKELING
Binnen Begrijpen leren we weerstand herkennen als onderdeel van het leven en van ontwikkeling.
Weerstand wordt zichtbaar en voelbaar wanneer iets nieuws geleefd wil worden waarvoor het oude — de bestaande ordening — ruimte moet maken. Juist daar ontstaat spanning.
Het vertrouwde geeft houvast, terwijl het nieuwe nog onbekend is.
Weerstand raakt daarmee aan de angst voor het niet-weten en het loslaten van het oude vertrouwde.
Binnen de comfortzone vindt na verloop van tijd geen groei plaats, maar vooral meer van hetzelfde. Voor innovatie en ontwikkeling is het nodig om nieuwe grenzen te verkennen, weerstand te ontmoeten en ermee te leren omgaan.
Zoals een krachtsporter weet dat spiergroei vraagt om toenemende belasting, zo vraagt ook ontwikkeling om het aangaan van nieuwe uitdagingen die ons voorbij het vertrouwde brengen.
BEGRIJPEN BETEKENT NIET ALTIJD HETZELFDE
In het dagelijks leven gebruiken we het woord begrijpen voor verschillende bewegingen. Niet iedere vorm van begrijpen is daarmee hetzelfde als Begrijpen binnen De Intelligentie van Ontwikkeling©.
Zoals gezegd: binnen deze visie is begrijpen altijd gericht op de ontwikkeling van de persoon, de organisatie of de samenleving zelf, en daarmee op de ontvlechting van de ander.
Het externe kan de aanleiding zijn voor een ervaring, maar nooit de oorzaak van wat die ervaring in ons oproept.
Hieronder een aantal vormen van begrijpen die, zodra een ervaring ons raakt, een manier kunnen worden om uit de eigen ervaring weg te bewegen.
Mentaal begrijpen
We analyseren, verklaren en zoeken verbanden. We begrijpen wat er gebeurt, maar blijven daarmee weg van het voelen van de ervaring.
We begrijpen de ervaring, zonder werkelijk te ervaren wat zij met ons doet. Voor ontwikkeling is het belichamen van de ervaring een essentiële stap.
Sympathisch begrijpen
Bij sympathisch begrijpen raakt iets wat de ander meemaakt aan onze eigen pijn. Er ontstaat een verstrengeling waarbij onze eigen, vaak onverwerkte ervaring aanhaakt bij die van de ander.
Onze aandacht verschuift naar de werkelijkheid van de ander, terwijl er tegelijkertijd iets in onszelf geraakt wordt. We leven mee, voelen met de ander, gaan mogelijk mee in de veroordeling van wat de situatie veroorzaakt heeft en verliezen het vermogen om de situatie vanuit een neutraal perspectief te beschouwen.
We denken de ander te begrijpen, terwijl onze eigen pijn mede bepaalt hoe we naar diens ervaring kijken.
Het meelijden met de ander kan diegene onbedoeld bevestigen in een slachtoffer-daderperspectief, waardoor de aandacht gericht blijft op wat hem of haar is overkomen in plaats van op de eigen ontwikkelingsmogelijkheden.
Medelijden kan bovendien de impliciete boodschap overbrengen dat iemand niet in staat is om de eigen ervaring te dragen. Terwijl juist het erkennen van iemands vermogen om met ervaringen om te gaan, ruimte kan bieden voor ontwikkeling.
De ‘snapper’
Begrijpen kan ook een manier worden om verbinding veilig te stellen.
We voelen aan wat de ander nodig heeft, passen ons aan, geven ruimte of slikken onze eigen reactie in, onbewust in de hoop daar aandacht, waardering, acceptatie of verbinding voor terug te krijgen.
We houden rekening met wat iemand heeft meegemaakt, verzachten ons eigen gevoel of maken onze eigen behoeften ondergeschikt aan die van de ander.
We begrijpen de ander, maar raken daarbij steeds verder verwijderd van onze eigen ervaring.
Begrijpen als beweging naar de ontwikkeling van de ander om de eigen ontwikkeling te vermijden
We analyseren, helpen, zorgen, spiegelen, wachten of stimuleren omdat we denken te zien wat de ander nodig heeft of zou kunnen ontwikkelen.
Het voortdurend bezig zijn met de ontwikkeling van de ander kan ons weghouden bij de weerstand die onze eigen ontwikkeling oproept.
Als de ander nou verandert, dan komt het wel goed.
Daarmee maken we onze eigen ontwikkeling afhankelijk van een verandering buiten onszelf.
Maar juist wanneer iets niet is zoals we het graag zouden willen, ontstaat de uitnodiging om te onderzoeken wat die werkelijkheid in ons oproept en waarom we zo sterk verlangen dat zij verandert.
Door voortdurend bezig te zijn met het veranderen van de ander, bewegen we weg van de ervaring die het niet-veranderen van de ander in ons oproept.
Daarmee kunnen we niet alleen onszelf uit onze eigen ervaring halen, maar ook de ander uit diens eigen ervaring en verantwoordelijkheid houden.
‘Het bezig zijn met de ander is een stap weg bij jezelf en je eigen potentieel.’
— Esmé van der Harst
Begrijpen binnen De Intelligentie van Ontwikkeling© maakt een essentieel andere beweging.
Niet: Waarom gebeurt dit?
Maar: Vanuit welk perspectief ervaar ik wat hier gebeurt? Wat raakt deze ervaring in mij? Welke werkelijkheid heb ik onder ogen te zien? Welk nieu potentieel wil ruimte voor ontwikkeling? Welke oude standpunten mogen ruimte maken voor nieuwe?
ONDERSCHEID TUSSEN HET ‘MEIN’ EN HET ‘DEIN’
Wij worden uitgenodigd verantwoordelijkheid te nemen voor wat de ervaring in ons zichtbaar en voelbaar maakt. Wat van de ander is, mag bij de ander blijven. Daar waar het ons raakt, mogen we onderzoeken wat de ervaring ons wil leren.
‘Een emotie is in eerste instantie sturingsinformatie voor degene die haar ervaart, niet automatisch veranderinformatie voor degene die haar veroorzaakt. Een grens heeft geen schuldige nodig.’
Het respecteren van de worsteling van de ander én het volledig serieus nemen van wat diens gedrag met ons doet, is de eerste stap in het loskomen uit de verstrengeling.
Ik begrijp jou en ik voel mij. Het één hoeft het ander niet op te heffen.
VAN PERSOONLIJKE NAAR ORGANISATORISCHE ONTWIKKELING
Binnen organisaties en andere systemen waarin mensen samenleven, geldt precies hetzelfde. Gebeurtenissen binnen een organisatie nodigen leiders uit om bewust te onderzoeken hoe zij deze ontvangen en vanuit welk perspectief zij erop reageren.
Zijn leiders in staat om te begrijpen wat er gebeurt en zich vervolgens te ontvlechten van bestaande overtuigingen, patronen en kaders, zodat werkelijk innovatief handelen mogelijk wordt?
Of blijven zij begrijpen en handelen vanuit dezelfde kaders die, zoals de gebeurtenis juist zichtbaar maakt, aan vernieuwing toe zijn?
Ook hier wijst de spiegel terug naar het systeem zelf. Niet alleen de gebeurtenis vraagt om aandacht, maar ook het perspectief van waaruit de organisatie haar probeert te begrijpen en op te lossen.
Begrijpen geeft het kader.
Voelen opent de ervaring.
Verstaan maakt de sturingsinformatie daarin leesbaar.
Zes fundamentele uitgangspunten die je perspectief op ontwikkeling, ervaringen en verantwoordelijkheid helpen verruimen.
Ontdek de natuurlijke krachten en bewegingen die in ontwikkeling werkzaam zijn.
Onderzoek de uitgangspunten van waaruit je naar het leven, je werkelijkheid en je ervaringen kijkt.